سهام عدالت؛ بازخوانی طرح و وضعیت ثبتنام جدید
اگر شما جز جاماندگان سهام عدالت باشید حتماً این سوال در ذهن شما هست که کسانی که سهام عدالت ندارند کی میتوانند ثبت نام کنند؟
اقتصاد خرد در کسبوکارهای کوچک شهری اهمیت سیاستهای عدالتمحور را نشان میدهد؛ سهام عدالت نمونهای از این سیاستهاست. طرح جامع سهام عدالت از سال ۱۳۸۵ کلید خورد تا بخشی از سهام شرکتهای دولتی به اقشار کمدرآمد واگذار شود. بر اساس مصوبات اولیه، این سهام به ۶ دهک درآمدی پایین و ۱۸ گروه تعریفشده تعلق گرفت (مطابق جدول زیر) بدین ترتیب در پایان دهه ۱۳۸۰، بیش از ۶۰ میلیون نفر از مزایای این طرح بهرهمند شدند. پس از طی مراحل اولیه واگذاری، فرآیند ثابتی برای ثبتنام جدید تعریف نشد و «جاماندگان» بهتدریج به یکی از دغدغههای سیاستگذاران تبدیل شد.
مرحله | گروه مشمول واگذاری اولیه سهام عدالت (دهکهای کمدرآمد و گروههای خاص) |
اول | مددجویان کمیته امداد امام خمینی(ره)، سازمان بهزیستی و رزمندگان فاقد شغل |
دوم | روستاییان و عشایر کمدرآمد |
سوم | شاغلان و بازنشستگان دستگاههای اجرایی |
چهارم | ایثارگران و خانواده شهداء |
پنجم | زنان سرپرست خانوار (کارگران مشمول قانون کار) |
ششم | مرحله تکمیلی برای روستاییان و عشایر |
هفتم | خدام مساجد و حسینهها |
هشتم | طلاب حوزههای علمیه |
نهم | بیماران خاص (خاصالمعالجه) |
دهم | کارکنان ستادهای نمازجمعه |
یازدهم | کارکنان هیأتهای تحریریه رسانهها |
دوازدهم | دستاندرکاران شناسایی و واگذاری سهام عدالت |
سیزدهم | مددجویان و کارکنان مؤسسات خیریه |
چهاردهم | فعالان قرآنی |
پانزدهم | قالیبافان |
شانزدهم | زندانیان آزادشده (تحت پوشش مددجوئی) |
هفدهم | متقاضیان عمومی ثبتنام (عموم مردم درخواستکننده) |
هجدهم | کارگران فصلی و ساختمانی |
وضعیت اخیر ثبتنام؛ مصوبات و اطلاعیههای رسمی
در سالهای گذشته بارها وعده بررسی وضعیت جاماندگان داده شد، اما هیچ یک رسماً اجرایی نشده است. برای نمونه قانون بودجه سال ۱۴۰۱ مجلس، دولت را موظف به اختصاص سهام عدالت به حدود ۵.۴ میلیون نفر جامانده کرده بود، اما در عمل این اقدام انجام نشد. مطابق آمار رسمی، شمار جاماندگان – عمدتاً دهکهای کمدرآمد و افراد تحت پوشش نهادهای حمایتی – حدود ۵ میلیون نفر برآورد میشود.
در بودجه سال ۱۴۰۳ نیز هیچ تکلیفی برای دولت در خصوص واگذاری سهام عدالت به جاماندگان یا مشمولان جدید پیشبینی نشد؛ بنابراین «در سال جاری امکان واگذاری سهام عدالت جدید وجود ندارد. «کمیسیون اقتصادی مجلس در اردیبهشت ۱۴۰۴ با استناد به قانون بودجه ۱۴۰۱ اعلام کرد دولت موظف است تا پایان همان سال با اولویت اقشار تحت پوشش کمیته امداد و بهزیستی، به ۵ میلیون نفر جامانده سهام عدالت اختصاص دهد . با این حال، دستیار رئیس سازمان بورس به صراحت گفت: «در سال ۱۴۰۴ دولت برنامهای برای ثبتنام مشمولان جدید سهام عدالت ندارد و تاکید کرد هیچ برنامهای برای ثبتنام جاماندگان وجود ندارد. در خرداد ۱۴۰3 نیز هشدار داده شد که هرگونه تبلیغ یا اطلاعیهای درباره ثبتنام جدید، «کذب بوده و با هدف کلاهبرداری منتشر میشود
توسعه سیاست سهام عدالت در دو سال اخیر صرفاً معطوف به پرداخت سود و تسهیل مالکیت سهام موجود بوده است؛ برای مثال در اسفند ۱۴۰۳ پرداخت سود عملکرد سال ۱۴۰۲ (بهار ۱۴۰۳) آغاز شد . بر این اساس، حتی بدون ثبتنام جدید نیز سهامداران فعلی توانستند از طریق سامانههای رسمی سود خود را دریافت کنند.
سامانههای رسمی پیگیری سهام عدالت
سامانههای اینترنتی مختلفی به سهامداران عدالت خدمات میدهند. سامانه اصلی شرکت خصوصیسازی سامانه سهام عدالت در حال حاضر مسدود است. در مقابل، درگاههای جدیدتر فعال شدهاند؛ از جمله سامانه ذینفعان و سامانه سهام عدالت زیر نظر شرکت سپردهگذاری مرکزی. این سامانهها امکان مشاهده وضعیت دارایی، برگه سهام و سابقه سود را فراهم میکنند و خدمات ثبت شمارهشبا، ویرایش اطلاعات شخصی و پیگیری دارایی سهام عدالت را ارائه میدهند.
علاوه بر این، برای انجام معاملات سهام و دریافت سود، لازم است سهامداران در سامانه جامع اطلاعات مشتریان بازار سرمایه (سجام) نیز ثبتنام کنند. بنابر اعلام دستیار رئیس سازمان بورس، «ثبت نام در سجام برای دریافت سود سهام عدالت الزامی است. بدون کد سجام، امکان واریز سود به شماره شبای بانکی وجود ندارد. به طور کلی، پیگیری امور سهام عدالت توسط خود مشمولان تنها از طریق این سامانههای رسمی و سامانههای کارگزاریهای بورسی (در صورت آزادسازی سهم برای فروش) معتبر است؛ ارائه اطلاعات شخصی به سایتهای نامعتبر یا پرداخت وجه به دیگران برای ثبتنام، هیچ ضرورتی ندارد و احتمال کلاهبرداری در این موارد بالاست.
وضعیت سوددهی و ثبتنام جاماندگان
در حالی که ثبتنام جدید برای سهام عدالت متوقف است و جاماندگان سهام عدالت امکان ثبت نام ندارند، مطابق آخرین اطلاعیهها، پرداخت سود علیالحساب سال ۱۴۰۲ (پرداخت اول اسفند ۱۴۰۳) دارندگان سهام عدالت در حال انجام است. چنانچه فردی اکنون سود سهام عدالت را دریافت نکرده باشد، تنها از طریق همان سازوکارهای رسمی ذکرشده (ثبتنام در سجام و سامانه سهام عدالت) امکان دریافت سود وجود دارد؛ به عنوان مثال، «هر فردی که قبلاً در سجام ثبتنام نکرده، حتماً باید ثبتنام کند تا امکان دریافت سود برای او فراهم شود . بدیهی است، بدون داشتن سهام عدالت، مقدار سودی نیز تعلق نمیگیرد.
چشمانداز و پیشبینی آینده
با وجود پیشنهادات مجلس برای ساماندهی جاماندگان، تاکنون دولت اقدام مشخصی در این زمینه نداشته است . مطابق قانون بودجه ۱۴۰۴ نیز همچنان تکلیفی به دولت برای ثبتنام جدید در نظر گرفته نشده است . از این رو در کوتاهمدت نمیتوان به زمان دقیقی برای ثبتنام جدید اشاره کرد. برخی نمایندگان تاکید کردهاند که در صورت تأمین منابع لازم، بیش از ۵ میلیون جامانده در اولویت قرار دارند و ثبتنام آنها تا پایان سال انجام خواهد شد، اما در عمل تا پایان امسال هیچ فراخوان رسمی اعلام نشده است.
شایان ذکر است که برخی برنامههای حمایت از خانواده نیز در قالب طرحهای جداگانه دنبال میشود. برای مثال، طبق قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، دولت به هر نوزاد متولد ۱۴۰۲ سهام صندوقهای سرمایهگذاری (معادل حدود ۲۳ میلیون ریال) اختصاص داده است. این طرح مستقل از سهام عدالت است و ثبتنام آن از طریق «پنجره ملی خدمات دولت هوشمند» انجام میشود.
در مجموع، تا شفافشدن سیاست جدید دولت و تغییر در مصوبات بودجه، هیچ فرصت رسمی جدیدی برای ثبتنام افراد جامانده وجود ندارد. مشمولان محترم میبایست اخبار را صرفاً از طریق رسانههای رسمی نظیر وبسایت سازمان بورس، وزارت اقتصاد و سازمان خصوصیسازی پیگیری کنند. در غیر این صورت مراقب ادعاهای غیررسمی و کلاهبرداریهای احتمالی باشند و اطلاعات شخصی خود را در اختیار سایتها یا افراد نامعتبر قرار ندهند.
جمعبندی
بررسی آخرین گزارشها و اعلامیههای رسمی نشان میدهد که در سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ هیچ دوره جدیدی برای ثبتنام سهام عدالت تعریف نشده است. باوجود مصوبه بودجه ۱۴۰۱ برای واگذاری به جاماندگان، عملاً در بودجههای بعدی هیچ تکلیفی لحاظ نشده و مقامات بورس هشدار دادهاند هرگونه خبر غیررسمی مبنی بر ثبتنام جدید کذب است. از این رو افرادی که تاکنون سهام عدالت دریافت نکردهاند، فعلاً باید صبور باشند و منتظر انتشار اخبار رسمی باشند. در این فاصله، میتوانند با ثبتنام در سامانه سجام و پیگیری وضعیت سهام (از طریق سامانه ذینفعان و sahamedalat.ir خود را آماده دریافت احتمالی سهام عدالت کنند. در صورت تغییر هرگونه تصمیم دولتی یا تصویب قانونی جدید، اطلاعیههای رسمی منتشر خواهد شد؛ تا آن زمان، توصیه میشود فقط به منابع معتبر مراجعه شود و از تبلیغات و پیشنهادات مشکوک پرهیز گردد.
منابع: اطلاعات فوق برگرفته از اعلامیهها و گزارشهای خبری رسمی در مورد سهام عدالت است.